Đánh cá bằng chim cốc trên sông Nagara (Ukai)

Những đêm hè ở Gifu, sông Nagara ngập ánh lửa. Những con thuyền gỗ trôi xuôi dưới chân núi Kinka, giỏ sắt đốt củi thông treo trên mũi, và trong quầng sáng ấy, các ushō — nghệ nhân điều khiển chim cốc — điều khiển đàn chim của mình trên mặt nước. Đó là ukai, lối đánh cá bằng chim cốc, đã diễn ra trên dòng sông này suốt khoảng 1.300 năm.

Một truyền thống đang sống, không phải màn diễn

Ukai là cách bắt ayu — loài cá ngọt của dòng sông hè trong vắt — bằng chim cốc đã thuần thay cho lưới hay câu. Nghệ nhân đứng ở mũi thuyền trong bộ đồ sẫm màu, đầu đội mũ kazaori-eboshi, khoác chiếc váy rơm chắn nước, điều khiển cùng lúc cả chục con chim cốc biển trên những sợi dây dài, đọc từng con bằng cảm giác trong ánh lửa. Một vòng dây buộc lỏng nơi cổ để chim bắt được cá nhưng không nuốt nổi những con lớn. Trông như một mớ hỗn loạn đẹp đẽ, thật ra là hàng chục năm rèn nghề.

Đây không phải màn trình diễn dựng cho khách du lịch. Sáu nghệ nhân trên sông Nagara mang chức danh Kunaichō Shikibushoku Ushō, tức người được Cục Nội chính Hoàng gia bổ nhiệm; cá bắt được trong buổi đánh cá hoàng gia đến nay vẫn được dâng lên Hoàng gia, và bản thân nghề này là Tài sản Văn hóa Dân gian Phi vật thể Quan trọng Cấp Quốc gia.

Thuyền, lửa và màn cuối

Thuyền ngắm rời bến từ phía nam cầu Nagarabashi vào chiều tối. Khách ăn uống và chờ khi ánh sáng tắt dần — khoảng chờ chậm rãi trong bóng tối ấy là một nửa cái hay. Khi những thuyền chim cốc cuối cùng hiện ra, dòng sông biến thành lửa và chuyển động: ushō gọi chim, người chèo gõ vào mạn thuyền để xua cá ayu. Tiếng gọi và tiếng gõ nhịp ấy nằm trong "100 cảnh âm thanh của Nhật Bản". Đêm khép lại bằng màn sōgarami, khi cả sáu thuyền chim cốc dàn hàng ngang hết bề rộng sông và cùng lùa cá vào vùng nước cạn.

Dưới chân núi Kinka và lâu đài Gifu

Sông chảy dưới chân núi Kinka, trên đỉnh là lâu đài Gifu — tòa thành núi mà Oda Nobunaga từng lấy làm căn cứ, ban đêm sáng đèn lơ lửng phía trên mặt nước. Ban ngày, cáp treo Kinkazan đưa khách lên tới tháp thành để ngắm thành phố và dòng sông từ trên cao. Ngay gần bến thuyền, Bảo tàng Ukai sông Nagara kể câu chuyện của nghề bằng một chiếc thuyền chim cốc kích thước thật và một màn hình cuộn, giữ cho truyền thống sống động cả ngoài mùa.

Đôi điều nên biết

Mùa kéo dài từ 11 tháng Năm đến 15 tháng Mười, gần như đêm nào cũng đánh cá, chỉ trừ một đêm nghỉ mùa thu và những đêm sông dâng cao, nên hãy kiểm tra chính thức trước khi lên đường. Thuyền vẫn chạy khi trời mưa nhẹ nhưng dừng khi nước lớn. Đêm trên sông có thể se lạnh ngay cả mùa hè, nên một lớp áo mỏng sẽ hữu ích, và các đêm đông khách giữa hè cùng dịp Obon hết chỗ sớm — hãy đặt trước. Muốn đọc một đêm trên sông qua trang viết, mời xem bài blog về đánh cá bằng chim cốc trên sông Nagara ở Gifu. Nếu muốn một truyền thống đêm hè khác của Gifu, phố sông Gujō Hachiman nổi tiếng với điệu múa Bon thâu đêm suốt những tháng ấm.