Obon 2026: mùa về quê lớn nhất tháng Tám của người Nhật có ý nghĩa gì với chuyến đi của bạn

Nếu bạn đang tính đi Nhật vào khoảng giữa tháng Tám, có một từ nên biết trước khi đặt bất cứ thứ gì: Obon.

Chẳng ai nhắc bạn về nó cả. Đây không phải một ngày nghỉ chính thức, và bạn cũng sẽ không thấy nó nổi bật trên lịch như một ngày lễ bình thường. Vậy mà lặng lẽ, đây lại là một trong những tuần đông đúc nhất cả năm ở Nhật. Đi mà không biết trước là dễ hụt hẫng lắm. Nên để mình kể cho bạn nghe, như mình vẫn dặn khách của tụi mình vậy.

Obon thật ra là gì

Obon là một phong tục Phật giáo, đã mấy trăm năm tuổi, xoay quanh một ý niệm rất đẹp: mỗi năm một lần, linh hồn tổ tiên trở về thăm nhà. Các gia đình đốt lửa đón (mukaebi) để dẫn đường cho ông bà về, dọn dẹp phần mộ, bày lễ vật, rồi vài ngày sau lại đốt lửa tiễn (okuribi) để đưa các cụ đi.

Người ta còn làm cả những con vật nhỏ xíu này nữa. Một chú ngựa làm từ quả dưa leo và một chú bò làm từ quả cà tím, mỗi con cắm bốn cái chân bằng đũa tách đôi, đặt trên tấm mành tre. Gọi là shoryo-uma. Nghe kể ngựa dưa leo để tổ tiên về nhanh, bò cà tím để các cụ thong thả quay đi — nhưng mỗi vùng một kiểu, cũng nhiều cách hiểu lắm.

Còn ở trong nhà, việc đón tổ tiên xoay quanh bàn thờ Phật của gia đình. Đây là một chiếc butsudan được bày cho dịp Obon: một chiếc chuông orin đặt trên tấm đệm gấm cùng cây dùi gõ, một lư hương bằng đồng thau, một cây nến trắng, rồi hoa cúc điểm thêm quả hypericum, tất cả trải trên một tấm vải tím ánh vàng.

Năm 2026, phần lớn cả nước làm lễ này vào khoảng 13 đến 16 tháng Tám, trọng tâm là ngày 13 đến 15. Có vài ngoại lệ đáng biết: Tokyo và một phần miền đông giữ lịch cũ giữa tháng Bảy (13–15/7), còn Okinawa theo âm lịch nên năm nay rơi vào khoảng 26–28/8. Với người đi du lịch, quan trọng nhất vẫn là mấy ngày giữa tháng Tám đó.

Điều khiến du khách bất ngờ: cả nước cùng lên đường một lúc

Đây mới là chỗ dễ vấp. Obon không phải ngày nghỉ lễ chính thức, vậy mà hầu hết công ty đều cho nghỉ, nên hàng triệu người cùng về quê trong đúng vài ngày. Cùng với Tết dương lịch và Tuần lễ Vàng, đây là một trong ba đợt di chuyển lớn nhất nước Nhật. Ngày của Núi (Mountain Day), một ngày lễ thật sự vào 11/8 (năm 2026 rơi vào thứ Ba), nằm ngay trước đó và kéo kỳ nghỉ dài thêm nữa.

Trên thực tế thì thế này: từ 7 đến 16 tháng Tám, mọi chuyến tàu siêu tốc Nozomi trên tuyến Tokaido và Sanyo đều chạy toàn ghế đặt trước — không có toa ghế tự do để leo lên đại. Vé ghế đặt trước mở bán lúc 10 giờ sáng đúng một tháng trước ngày đi, nên ghế cho ngày 13/8 sẽ mở vào 13/7. Cao điểm chiều đi rơi vào khoảng 8/8 và 11–13/8; đợt về dồn vào 15 và 16/8. Thật lòng thì lời khuyên của mình đơn giản thôi: nếu lịch trình của bạn vắt qua mấy ngày này, hãy đặt tàu và khách sạn thật sớm, và giữ ghế ngay khoảnh khắc vé mở bán.

Mà ở thành phố thì vẫn ổn nhé. Tàu, tàu điện ngầm, sân bay, cửa hàng tiện lợi, trung tâm thương mại, các chuỗi nhà hàng đều hoạt động — bạn sẽ không bị kẹt đâu. Chỉ có mấy quán nhỏ do gia đình tự làm là hay đóng cửa quanh ngày 13–16, nên cái tiệm mì soba nhỏ xíu bạn để ý có thể đang kéo cửa. Cứ thủ sẵn một chỗ dự phòng cho chắc.

Vì sao bạn vẫn nên có mặt ở đây

Dù lằng nhằng chuyện đi lại là vậy, mình sẽ không bao giờ khuyên bạn tránh nước Nhật dịp Obon. Đây là lúc đất nước này để lộ một khía cạnh mà bình thường bạn không thấy được.

Phần thưởng nằm ở những buổi tối. Khắp nước Nhật, các thị trấn tổ chức Bon Odori — điệu múa dân gian thành một vòng tròn lớn, trống taiko giữ nhịp, ai cũng vào múa được và hoàn toàn miễn phí. Không cần trang phục, không cần biết trước gì cả; bạn chỉ len vào sau lưng ai đó rồi bắt chước tay chân họ. Có nơi người ta thả đèn lồng giấy trôi trên sông (toro nagashi), mỗi ngọn lửa nhỏ đưa linh hồn về lại cõi bên kia. Và vào tối 16/8, Kyoto thắp Gozan no Okuribi — năm ngọn lửa khổng lồ cháy rực trên các sườn núi quanh thành phố, một lời tiễn biệt đã cháy mỗi mùa hè từ khoảng thế kỷ 13.

Ngay gần tụi mình ở miền trung Nhật Bản thì tha hồ. Trên vùng núi Gifu, thị trấn nhỏ Gujo múa suốt dịp Obon trong lễ hội mùa hè thâu đêm nổi tiếng của họ, và những đêm ấm áp cũng là mùa bắt cá bằng chim cốc dưới ánh lửa trên sông Nagara. Chỉ cần chuẩn bị tinh thần cho cái nóng thôi — giữa tháng Tám là gay gắt nhất, nên trước khi đi bạn nên đọc qua cách người địa phương chống nóng.

Vậy nên, nếu lịch của bạn rơi trúng Obon, đừng hoảng, và cũng đừng hủy. Chỉ cần lên kế hoạch sớm hơn thường lệ một chút, và chừa ra một buổi tối để đứng vào vòng người xa lạ mà múa. Đó sẽ là kỷ niệm bạn mang về nhà.

Hẹn gặp bạn trên đường nhé!