Mua trà Nhật ở đâu, chọn thế nào, mang về sao cho còn thơm: cẩm nang cho người đi du lịch

Đứng trước kệ trà ở Nhật, chắc chắn bạn sẽ thấy ngay vấn đề. Gói nào cũng một màu xanh. Chữ trên bao bì toàn là kanji. Gói này rẻ, gói bên cạnh đắt gấp mười lần, mà mặt trước chẳng giải thích vì sao.

Mua trà Nhật thì dễ, đi đâu cũng có. Cái khó là chọn được gói mà bạn thực sự thấy ngon khi pha ở nhà, rồi mang nó về mà hương vẫn còn nguyên. Bài này đi theo đúng thứ tự đó, từ lúc đứng trước kệ cho tới ly trà đầu tiên ở nhà.

Còn chuyện mỗi loại trà là gì, mình đã viết ở các bài khác rồi, nên ở đây chỉ dẫn link thôi nhé.

Trước hết, hãy nghĩ xem ai uống và uống thế nào

Chỉ cần ba câu hỏi nhỏ là đủ thu hẹp lựa chọn. Mua cho mình hay làm quà? Nhà có ấm trà hay chổi đánh trà không? Uống hằng ngày hay chỉ dịp đặc biệt?

Nếu bạn có chổi đánh trà và chút kiên nhẫn thì matcha là lựa chọn hiển nhiên, các cấp độ matcha mình đã gom trong bài matcha là gì. Có ấm trà (hoặc cốc và cái lọc nhỏ) thì sencha là trà xanh uống hằng ngày. Khi chưa biết bếp nhà người nhận có những gì, các loại trà rang thơm là lựa chọn an toàn: hojicha và genmaicha khó mà chọn nhầm. Còn nếu muốn một gói dành cho buổi tối đặc biệt, thì có gyokuro, loại trà che nắng, ngọt sâu ở đầu kia của kệ.

Muốn chọn theo vùng thì xem trà Nhật đến từ đâu. Muốn chọn theo mùa thì có lịch mùa trà cho bạn.

Năm nơi để mua, mỗi nơi hợp với một việc

Siêu thị là nơi mua trà uống hằng ngày. Giá phải chăng, và vì kệ toàn gói bình dân nên cũng là chỗ tốt để làm quen xem mặt bằng chung của Nhật là thế nào.

Tiệm trà trong phố là nơi bạn đến khi cần được tư vấn. Nhiều tiệm bán theo cân, nhiều tiệm cho nếm thử, và người đứng quầy sẽ giúp bạn chọn loại hợp với ấm của mình. Nếu có một buổi chiều rảnh, đây có lẽ là chỗ vui nhất.

Tầng hầm bán đồ ăn của trung tâm thương mại (người Nhật gọi là depachika) là nơi dành cho quà tặng. Trà ở đó thường được gói rất đẹp, nhiều gói ghi rõ tên vùng trồng, nên hợp để mua cho những người bạn muốn tặng cho trang trọng.

Quầy trong ga và sân bay là phương án cuối cùng. Tiện, nhưng lựa chọn thường hẹp. Quên mua cho ai đó thì ổn, còn gói ngon nhất chuyến đi thì hiếm khi nằm ở đây.

Và cuối cùng là chính những vùng trồng trà. Ở Kawane (Shizuoka) hay Nishio (Aichi), nhiều khi bạn có thể nếm thử tại nông trại hay cửa tiệm địa phương rồi mới quyết định. Cảm giác này không còn là chọn từ kệ nữa, mà là hỏi người làm vườn. Mình sẽ quay lại chuyện này ở cuối bài.

Một mẹo nhỏ nếu bạn chưa biết mình thích gì: ghé cửa hàng tiện lợi mua vài chai trà xanh. Trên kệ thường có đủ loại: hấp kỹ, có thêm matcha, trà rang, trà trộn gạo. Uống lạnh trên ghế công viên là cách rẻ nhất để biết bạn hay chọn hướng vị nào.

Đọc nhãn khi không đọc được tiếng Nhật

Bạn không cần đọc hết nhãn. Chỉ cần để ý vài chi tiết là đủ.

Đầu tiên là nơi sản xuất, thường là tên tỉnh hoặc thị trấn bằng chữ kanji. Trà từ một vùng thường ghi tên vùng đó, còn trà trộn từ nhiều vùng thường được ghi là blend. Tiếp theo là 一番茶 (ichibancha) hoặc 新茶 (shincha), đều chỉ lứa hái đầu tiên của mùa xuân. 深蒸し (fukamushi) nghĩa là lá được hấp lâu hơn, thường cho nước trà hơi đục và dịu (mình có nói rõ hơn trong bài trà xanh được làm ra thế nào). Còn 抹茶入り (matcha-iri) chỉ đơn giản là có thêm matcha trong hỗn hợp.

Rồi đến khối lượng. Gói sencha phổ biến khoảng 100 gram, còn matcha thường nằm trong hộp nhỏ hơn nhiều, khoảng 20 đến 40 gram. Hộp nhỏ trông đắt có khi chỉ vì nó nhỏ.

Cuối cùng là hạn sử dụng, ghi theo thứ tự năm, tháng, ngày, ví dụ 2027.6.30. Thỉnh thoảng bạn gặp năm theo niên hiệu như Reiwa 9, tức là năm 2027. Mua làm quà thì chọn gói có hạn còn dài sẽ yên tâm hơn.

Cấp độ matcha hay số ngày che nắng của gyokuro đã có trong các bài ở trên rồi, nên mình không nhắc lại.

Hoàn thuế thay đổi từ ngày 1 tháng 11

Trà là thực phẩm, tức là hàng tiêu hao, nên nằm trong diện miễn thuế. Nhưng cách làm thủ tục sắp thay đổi.

Đến hết 31 tháng 10, bạn đưa hộ chiếu ở quầy thu ngân là được trừ thuế ngay. Từ 1 tháng 11 năm 2026, theo kế hoạch bạn sẽ trả đủ giá đã gồm thuế ở cửa hàng, rồi nhận lại thuế tiêu dùng khi rời Nhật. Điều kiện là tổng từ 5.000 yên trước thuế trở lên, cùng một cửa hàng, trong cùng một ngày, và theo quy định mới thì hàng thường và hàng tiêu hao được cộng chung. Bạn cần rời Nhật trong vòng 90 ngày kể từ lúc mua, và nhớ mang theo hộ chiếu cùng hóa đơn.

Thật lòng mà nói, chỗ dễ vấp nhất là khoản tiền được hoàn lại. Tiền có thể được trả qua chuyển khoản ngân hàng, về thẻ hoặc qua ứng dụng, mỗi cửa hàng một kiểu, và cửa hàng sẽ giải thích cách của họ lúc bạn mua. Nên khi thanh toán, bạn cứ hỏi một câu đơn giản: tiền sẽ về tay mình bằng cách nào? Hãy xem phần này như tóm tắt, và đọc thông tin chính thức mới nhất ngay trước khi đi. Toàn bộ quy trình mình viết trong hướng dẫn miễn thuế.

Thêm một điều nữa, vì trà rất dễ làm người ta muốn mở ra ngay. Quy định phải để nguyên túi niêm phong đến khi ra khỏi nước đang được bỏ, nên bạn có thể mở một gói khi còn ở Nhật. Nhưng cần biết rằng tiền hoàn chỉ áp dụng cho phần bạn thực sự mang ra khỏi Nhật. Phần trà đã uống trước khi bay thì không được hoàn, và nếu đã dùng dù chỉ một ít, bạn được yêu cầu báo với quầy hải quan thay vì dùng máy tự phục vụ. Cách đỡ lo nhất: mua một gói trà bình dân ở siêu thị để pha trong khách sạn (nghe thì hơi mất vui, nhưng đỡ rắc rối thật), còn những gói đã làm thủ tục miễn thuế thì để nguyên chưa mở mang về nhà.

Mang về nhà mà vẫn còn thơm

Trà sợ ba thứ: không khí, ánh sáng và mùi mạnh. Cách đơn giản nhất là giữ nguyên gói chưa mở, cho vào thêm một túi zip, rồi đặt vào giữa quần áo trong vali, xa mép vali và xa những thứ có mùi.

Nếu mua matcha, hãy nhớ nó là bột mịn. Ở một số sân bay, bột có thể bị soi thêm, nên tốt nhất để hộp trong hành lý ký gửi. Quy định mỗi sân bay, mỗi nước một khác.

Giờ đến giấy tờ. Mỗi nước có quy định riêng về mang thực phẩm vào, và quy định thay đổi. Bạn nhớ vào trang chính thức của hải quan Việt Nam trước khi bay. Nói chung thì với trà dùng cá nhân, số lượng nhỏ, thường được xem như quà mang theo thông thường, nhưng vẫn có thể có giới hạn và kiểm tra.

Nếu bạn định mang trà sang nước khác thì cũng cần kiểm tra trước. Ví dụ Úc yêu cầu khai báo thực phẩm và thực vật trên phiếu nhập cảnh, và trà đóng gói thương mại thường là thứ nên khai. Singapore xếp trà vào thực phẩm chế biến, số lượng nhỏ dùng cá nhân thường không sao. Chi tiết mỗi nước mỗi khác.

Nếu vali đã đầy, gửi hành lý đi trước cũng là một cách, để hộp trà khỏi phải chen chúc.

Mở ra ở nhà mới là lúc quan trọng

Từ lúc mở gói, đồng hồ của trà bắt đầu chạy. Chuyển trà sang hộp kín, để xa ánh sáng, nhiệt và đồ có mùi.

Matcha là loại khó tính nhất. Sau khi mở thường được cất tủ lạnh và dùng hết trong vài tuần. Sencha và gyokuro ngon nhất khi uống sớm, các tiệm trà thường khuyên khoảng hai tuần mùa hè và khoảng một tháng mùa đông, nhưng còn tùy bếp nhà bạn. Các loại trà rang như hojicha và genmaicha thì dễ tính hơn.

Nếu cất trong tủ lạnh, lấy ra rồi hãy để về nhiệt độ phòng mới mở nắp, kẻo hơi nước đọng lại, mà ẩm là kẻ thù của trà. Chuyện cấp đông thì các tiệm trà cũng chưa thống nhất, nên nếu thử thì chỉ nên với trà chưa mở.

Một thứ không nhét vừa vali

Dù chọn gói nào, vẫn có một thứ của trà Nhật bạn không thể mang về: khoảng thời gian ngồi uống chính những lá trà vừa hái cách chỗ bạn ngồi vài bước chân.

Nếu có thể ghé một vùng trà thì rất đáng đi. Bọn mình có một ngày riêng trên đồi trà Kawane ở Shizuoka, bạn xem thêm ở một ngày trà ở Kawane. Còn nếu chuyến đi không có chỗ cho nó thì cũng đừng lo. Một gói trà tốt, nước nóng và vài phút yên tĩnh trong bếp nhà mình đã là một ly trà rất ngon rồi.

Chúc bạn thượng lộ bình an, và thưởng thức ly trà đầu tiên thật trọn vẹn nhé!